"Có nhiều người giỏi hơn mình nhưng mà thời cơ nó không đến với họ hoặc là đến vào lúc họ chưa sẵn sàng, đến lúc họ sẵn sàng rồi thì thời cơ nó lại trôi qua"

"Thời gian ở nước ngoài 3 năm là quý lắm, cần phải làm thế nào để tận dụng tối đa công suất. Cho nên lúc nào mà chuẩn bị xong, mình cảm thấy là những sách cơ bản mình đọc xong hết rồi, mình cần có người chỉ cho mình đề tài nghiên cứu thì lúc đấy mình sẽ xin đi"

"Sở dĩ tôi có thể trưởng thành sớm là nhờ có hai người thầy vĩ đại đó (Lê Văn Thiêm & Tạ Quang Bửu)"

"Đến năm 1960, Chính phủ quyết định phải cử thêm cán bộ trẻ sang làm nghiên cứu ở Viện Liên hiệp nghiên cứu Dubna, là trung tâm khoa học lớn nhất của các nước xã hội chủ nghĩa lúc đó và lớn nhất thế giới. Và tôi được chọn đi ngay. Tôi đã vui vẻ nhận đi vì tôi đã học xong những bài giảng của anh Thiêm và đọc xong những tài liệu của anh Bửu đưa. Và tôi cảm thấy tiếp tục học như thế nó miên man quá, bây giờ phải nghiên cứu cái gì đấy, mà nghiên cứu cái gì thì chưa ai chỉ cho mình cụ thể để mà làm cả, cho nên đến lúc cần phải đi rồi"

"Gặp GS Markov, tôi nói, tôi đã đọc cuốn sách của ông, tôi thích quá nhưng nhiều chỗ tôi không hiểu gì cả. Cho nên việc đầu tiên là tôi muốn ông chỉ cho tôi cách học thế nào để hiểu được quyển đó. Ông ấy cười ha ha và bảo, anh tự đọc và anh thấy không hiểu thì như thế là đúng. Thôi được rồi, bây giờ anh về anh đánh dấu những chỗ anh không hiểu đi... Thế là tôi về tôi đánh dấu những chỗ không hiểu, mang đến gặp GS Markov: Tôi chẳng hiểu những thứ này là từ đâu nó ra cả, công nhận thì tôi có thể công nhận được, nhưng tôi muốn tôi phải chứng minh được. Ông ấy bảo, thì đúng là như vậy, quyển sách này chỉ giới thiệu vấn đề thôi, còn anh muốn hiểu vấn đề này anh phải đi tìm những bài original..."

"Nguyên bản các công trình của các tác giả người ta đăng trên báo. Tôi về tôi tìm đọc những gì mà GS chỉ cho. Tuần sau "cụ" đến, "cụ" hỏi, thế hiểu chưa? Tôi đáp, chỗ đó hiểu rồi nhưng chỗ khác vẫn chưa hiểu. "Cụ" bảo, chỗ khác chưa hiểu lại đưa đây xem nào... Như vậy mỗi tuần tôi được làm việc với "cụ" chừng 10 phút. Sau khi gặp "cụ" chừng 2, 3 tháng, "cụ" bảo, bây giờ đã hiểu hết rồi phải không, bắt đầu làm việc nhé. "Cụ" bảo, tôi vừa mới nhận được một preprint của Li và Yang (tức là của Lý Chấn Đạo và Dương Chấn Ninh - HTQ). Thường thường bên đó, khi một công trình được gửi đăng thì phải một năm sau số tạp chí có bài đó mới được in ra nên in cái bản gọi là preprint (tiền ấn phẩm) gửi tới các nơi trước. GS Markov bảo: Tôi nhận được preparing của Li và Yang nói về vấn đề hạt meson trung gian truyền tương tác của neutrino, lý thuyết này tuyệt vời, bây giờ anh ngồi anh nghiên cứu cái này đi rồi hôm nào anh làm seminar. Tức là mình phải trình bày những vấn đề mà mình đã lĩnh hội được. Tôi đọc bài đó mất 3 tháng"

"Có cái gì không hiểu thì lại đi đọc thêm tài liệu. Và khi đọc xong thì nói chung là những vấn đề đó mình nắm được hết. Và mình làm seminar, mọi người ra câu hỏi gì mình cũng trả lời được. GS Markov thích lắm, "cụ" vỗ vai tôi bảo, thôi bây giờ tôi sẽ cho anh đề tài làm Phó tiến sĩ nhé".

"Như vậy từ lúc tôi còn trẻ tôi đã được làm học trò của người thầy tuyệt vời. Cái hay là tôi đến sau khi tôi đã chuẩn bị xong hành trang tri thức cho mình. Và sang là có thể bắt tay vào việc, không phải đọc bất cứ một quyển sách nào nữa. Một số người thắc mắc hỏi tôi tại sao mà anh làm luận án tiến sĩ chỉ có 2 năm. Tôi bảo có phải 2 năm đâu, tôi làm 6 năm đấy chứ".

"2 năm sang bên kia, chứ trước đó ở trong nước tôi đã mất 4 năm chuẩn bị. Khi tôi vừa ra trường là đã có định hướng rồi. Thầy Tạ Quang Bửu, thầy Lê Văn Thiêm đã có định hướng cho, nhưng mà lúc ấy các thầy cũng bận, không nghiên cứu được nhiều, nhất là thầy Thiêm chỉ là nhà toán học thôi, thầy Bửu thì làm Hiệu trưởng, rồi còn làm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, bao nhiêu việc, cho nên thầy chỉ có thể biết vấn đề nó hay và hướng dẫn mình đi vào lĩnh vực đó thôi, còn đề tài cụ thể thì thầy không chỉ ra được mà trong nước cũng không có tài liệu".

"Mình hay đi dự các seminar của các nhóm khác và mình thấy cái hướng nghiên cứu mà GS Logunov chủ trì là hay cực kỳ. Cho nên hễ có seminar của GS Logunov là mình đi dự. Học trò của ông ấy cũng rất là đông, ông ấy ra đề tài cho các học trò, anh này phải làm thế này, anh kia phải làm thế kia... Có hôm tôi mới nghĩ, mặc dù ông ấy không giao cho mình nhưng mình thử làm cái xem sao. Tôi về làm và tôi làm được".

"Tôi về làm xong. Tuần sau đến dự seminar, GS Logunov hỏi, các anh làm đến đâu rồi? Tôi mới xin được nói: Tuần trước tôi có nghe giáo sư đặt vấn đề, tôi về tôi làm như thế này. Ông ấy bảo, tuyệt vời, thôi bây giờ anh cùng tham gia làm việc với nhóm mình đi! Tôi bảo, để tôi về tôi xin phép GS Markov, rồi tôi dành một số thì giờ tôi làm với ông. Như vậy là song song tôi làm việc với cả 2 nhóm".

"Hai hướng nghiên cứu khác nhau. Đến lúc có nhiều bài rồi thì ông Markov bảo, thôi anh ngồi viết luận án đi, không có thì vấn đề đang nóng hổi nhưng vài ba năm nữa mới bảo vệ thì nó nguội mất. Tôi ngồi làm, viết luận án nó cũng dễ dàng lắm, bài của mình đăng hết rồi mà. Sắp xếp lại thành chương, làm nhanh".

"Nhưng lúc làm xong luận án PTS thì những công trình với ông Logunov nó phát triển rất ghê. "Cụ" Markov rất khuyến khích, nói: chủ đề anh đang làm với Logunov rất hay, anh dành thì giờ làm với ông ấy. Với họ, quan trọng là làm khoa học. Về những việc mà tôi làm với GS Logunov thì thực ra, tôi có nghĩ được ý gì đâu, ý là ý của ông ấy hết đấy chứ. Đó là ý nghĩ thoáng qua của GS Logunov, còn mình phải thực hiện cụ thể, chứng minh, viết nó thành công thức, viết nó thành công trình, cái đấy mất nhiều thời giờ. Nhưng nhờ khi chuẩn bị tại Việt Nam, tôi đã học rất kỹ những vấn đề Toán học, những kiến thức cơ bản nên lúc ấy chỉ cần đem ra dùng thôi, cho nên tôi làm rất nhanh. Và GS Logunov đọc xong thì bảo, cái này đáng làm luận án TS lắm, ngồi viết luôn đi. Tôi bảo, vâng, thế là tôi ngồi tôi viết, trong vòng một năm. Nhưng không phải là tôi làm luận án tiến sĩ trong một năm đâu vì tôi đã chuẩn bị từ trước rồi".

"Ông Logunov về sau gọi là đồng nghiệp, nhưng mình luôn coi mình là học trò ông ấy, có điều, là người học trò nhanh nhất, nắm bắt được ý tưởng của thầy và triển khai được nhanh nhất"

Link: [Only registered and activated users can see links. ]

Và phải nói rằng, không khí nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Tổng hợp thời đó là tuyệt vời, tôi xin thưa với anh là, hơn bây giờ!

tôi vẫn thấy một sự lạc quan và say mê rất thanh xuân đối với cõi thế, vẫn thấy niềm tin và sự hồn hậu chỉ có thể có được ở những ai thực sự thiện tâm, thiện tính, của những ai hiểu rất rõ rằng, trên đời này, mọi sự, nói cho cùng, đều vô thường lắm lắm